جایگاه «غدیر» در وحدت امت اسلامی از منظر حضرت ایت الله مکارم شیرازی

1396/06/21 تعداد بازدید: 19
print
جایگاه «غدیر» در وحدت امت اسلامی از منظر حضرت ایت الله مکارم شیرازی

غدیر ؛پایه اصلی دین مبین اسلام /غدیر؛ ابلاغ امامت و ولایت حضرت علی (علیه السلام) برای امت اسلامی/غدیر؛نقشۀ راه نظام سیاسی اسلام/غدیر؛ اکمال دین نبوی ؛ تجلی وحدت شیعه و سنی/ولایت، محور اتحاد امت اسلامی/غدیر؛ نماد وحدت و اخوت اسلامی

اسلام براى وحدت و یکپارچگى جامعه اسلامى و انسجام و استحکام آن، اهمّیّت فوق العاده اى قائل شده است و هر چیز این وحدت را تحکیم کند مورد علاقه اسلام است.[1] لذا پایه مسائل فکرى و عقیده اى بر اساس «توحید و وحدت » شکل گرفته است که زیر بناى اجتماع اسلامى را تشکیل مى دهد.[2]

در این بین عید سعید غدیر بزرگترین عید اسلام و تشییع است و همگان وظیفه دارند این روز با عظمت را بزرگ بشمارند.[3] زیرا  تعیین جانشین براى پیامبر صلّى اللّه علیه و آله و سرنوشت آینده اسلام و مسلمین در غدیر خم رقم خورده است.[4]

 لذا تبلور رشد اسلام و قدرت آن ، در حجّة الوداع محقق شد که بنا بر بعضى از روایات بیش از یکصد هزار نفر براى زیارت خانه خدا با پیامبر صلى الله علیه و آله حرکت کردند؛ و این بزرگ ترین اجتماع روحانى در آن عصربه شمار می­ر فت.[5]

غدیر ؛پایه اصلی دین مبین اسلام

غدیر، عید ولایت و دوام و بقای اسلام است و نباید هرگز فراموش شود که ، غدیر پایه اصلی دین مبین اسلام به شمار می آید.[6]بی تردید غدیر پایه اصلی تمام حوادثی است که بعد از پیامبر اکرم(صلی الله علیه وآله) به وجود آمده است.[7]

غدیر؛ ابلاغ امامت و  ولایت حضرت علی (علیه السلام) برای امت اسلامی

غدیر، روزی است که رسول خدا صلى الله علیه و آله پس از انجام حج در سال دهم هجرى به هنگام مراجعت به مدینه، مردم را در وادى «غدیر» جمع کرد و فرمان خدا یعنى نصب على علیه السلام به امامت و ولایت بر امّت اسلامی را به آنان ابلاغ کرد.[8] روز با شکوهی که ناامید کننده کفّار بود و موجب جلب رضایت الهى گشت و دین و نعمت پروردگار کامل گشت، وپیامبر اسلام صلى الله علیه و آله در راستاى اجراى فرمان پروردگار، علىّ بن أبی طالب «علیهما السّلام» را به ولایت منصوب کرد و رسماً خلافت آن حضرت را به همه مسلمانان اعلام کرد.[9]

چیزى که پیامبر اسلام صلى الله علیه و آله تا سال آخر عمر شریفش بطور رسمى آن را بیان نکرده بود و همسنگ و همطراز رسالت و نبوّت خاتم الانبیاء بود و عدّه زیادى براى مبارزه با آن هم قسم شده بودند و خداوند براى حفظ پیامبر صلى الله علیه و آله در اجراى این مأموریّت تضمین داده بود، همان مسأله مهم و سرنوشت ساز جانشینى پیامبر(صلی الله علیه وآله) بود، زیرا هر چند پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله مسأله ولایت على علیه السلام را بارها مطرح کرده بود ولى به صورت رسمى و در حضور مسلمانان سراسر جهان بیان نشده بود.[10]

لذا خداوند صریحاً دستور ابلاغ فرمان ولایت حضرت على علیه السلام را در آیۀ ذیل صادر کرد و فرمود: «یَا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنزِلَ إِلَیْکَ مِنْ رَّبِّکَ وَإِنْ لَّمْ تَفْعَلْ فَمَا بَلَّغْتَ رِسَالَتَهُ وَاللَّهُ یَعْصِمُکَ مِنَ النَّاسِ؛ اى پیامبر آنچه را از طرف پروردگارت بر تو نازل شده است به طور کامل (به مردم) ابلاغ کن؛ و اگر چنین نکنى، رسالت او را انجام نداده اى. خداوند تو را از (خطرات احتمالى) مردم حفظ مى کند».[11]،[12]

با این تأکید شدید چاره اى جز ابلاغ این رسالت نبود، و لذا پیغمبر صلى الله علیه و آله هنگام بازگشت از حجة الوداع در سرزمین غدیر خم خطبه اى خواند و در ضمن آن با صداى رسا که همه مى شنیدند فرمود:«ألَسْتُ أوْلى بِالْمُؤْمِنِینَ مِنْ أنْفُسِهِمْ؟فقالوا: اللَّهُمَّ نَعَمْ، فقال: مَنْ کُنْتُ مَوْلَاهُ فَهذا عَلِیٌ مَوْلَاهُ ...؛ آیا به شما از خودتان اولى نیستم (ولى و سرپرست و صاحب اختیار شما نمى باشم) عرض کردند:آرى، فرمود: هر کس من مولا و سرپرست او هستم، على مولا و سرپرست اوست».[13]سپس براى تأکید این موضوع در موارد مختلف گاهى صریحاً، گاهى به اشاره این مطلب را تعقیب فرمود، و وظیفه خود را در پیشگاه خدا انجام داد.[14]

بدین جهت، این مأموریّت عظیم و بزرگ به هنگام بازگشت آن حضرت از حجّة الوداع و در صحراى غدیر خم به بهترین شکلى انجام شد و پیامبر صلى الله علیه و آله با معرفى على علیه السلام به عنوان جانشین خویش، رسالتش را تکمیل کرد.[15]

غدیر؛نقشۀ راه نظام سیاسی اسلام

تردیدى نیست که بقاى صلح و ثبات و آرامش و رعایت حقوق انسانها در برابر یکدیگر، به حکومت [16]و نظام سیاسى اجتماعى کامل، بستگى دارد؛ زیرا بدون وجود حکومت، هرج و مرج، جامعه را فرا مى گیرد و هیچ انسان عاقلى را نمى توان یافت که حکومت و نظام سیاسى را یکى از ضرورى ترین مسائل اجتماعى نشناسد.[17]

بر این اساس، هنگامى که عقل تشکیل نظام سیاسى را در راستاى پیشگیرى از هرج و مرج و ایجاد انتظام و انسجام و تحقّق پیشرفت امور، ضرورى اعلام کرده،[18] وهرج و مرج را ضد خواست فطرت آدمى و سبب نابودى همه ارزشها می داند.[19]دین نیز وجوب تأسیس و اجراى آن را لازم و واجب مى داند.[20]

لذا یکى از کارهاى مهم پیامبر صلى الله علیه و آله تعیین خلیفه و رهبر سیاسى اجتماعى براى مردم پس از خود مى باشد. پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله در فکر رهبرى سیاسى اجتماعى پس از خود نیز بود و بر این اساس، به منظور آنکه امّت اسلامی، بعد از او احساس خلأ رهبرى نکند به امر خدا در صحراى غدیر خم، على علیه السلام را به رهبرى و پیشوایى مردم، معرفى کرد و آنچه از جانب خدا در ضمن دو آیه شریفه «یا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ[21]؛ ای پیامبر! آنچه از طرف پروردگارت بر تو نازل شده است، کاملاً (به مردم) برسان!» و «الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دِینَکُمْ[22]؛ امروز، دین شما را کامل کردم» بر آن حضرت نازل گشت را بر مردم ابلاغ [23]کرد و فرمود:«من کنت مولاه فهذا علیّ مولاه[24]؛ من مولاى کسى هستم که على مولاى اوست».[25]

در این زمینه یزید کناسى از امام باقر علیه السلام سؤال مى کند:... آیا حضرت على علیه السلام، از جانب خدا و رسولش حجّت بر مردم در زمان حیات رسول مکرم بود؟ آن حضرت پاسخ داد:«... نعم یوْم أقامه للناس، نَصَبَه علماً و دعاهم إلى ولایته و أمرهم بطاعته ؛ آرى از روزى که او را به عنوان رهبر برگزید و مردم را به پذیرش رهبرى آن حضرت دعوت کرد و آنان را به اطاعتش مأمور فرمود».[26]،[27]

در تبیین این مسأله باید گفت یکی از  ویژگى های مأموریّت پیامبر صلى الله علیه و آله در  ولایت و امامت حضرت علی (علیه السلام)  این است که عدّه اى با آن مخالفت مى کنند و مخالفت آنها بقدرى جدّى و شدید است که حاضرند پیامبر اسلام صلى الله علیه و آله را از سر راه بردارند، اما به راستی مسلمانان که با نماز و روزه و حجّ و جهاد و مانند آن مخالفتى نداشته اند، پس حتماً این مأموریّت، یک مسأله سیاسى است و عدّه اى براى مخالفت با آن، کمر به مبارزه بسته اند و حاضرند در این راه در مقابل پیامبر اسلام صلى الله علیه و آله هم بایستند![28]

از این رو  هنگامى که تمام این جهات را نظر مى گیریم و بیطرفانه و منصفانه بر روى آن مطالعه مى کنیم و بدور از تعصّب و لجاجت به قضاوت مى نشینیم،[29] مبنی بر اینکه ولایت ، بر امور جامعه (مردم) از مهم ترین واجبات دینى است و مصلحت زندگى بنى آدم تأمین نمى شود مگر آنکه داراى تشکیلات سیاسى اجتماعى باشند[30]و یا «حکومت » بخشى از ولایت است و آن عبارت است از زمامدارى و سرپرستى در مورد نظم کشور اسلامى، شهرها و روستاها، حفظ مرزها و دفاع در مقابل دشمن و در یک سخن، سرپرستى هر آن چه مربوط به نظام سیاسى و اقتصادى جامعه و مصالح عامه آنان است که با مشارکت مردم صورت [31]مى گیرد.[32]،[33]به چیزى جز مسأله ولایت و جانشینى پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله، که در غدیر خم به صورت رسمى مطرح شد نمى رسیم.[34]

ولایتی که به معناى اجراى قانون اسلام توسّط أئمّه معصومین «علیهم السّلام» و جانشینان آنان باشد؛ ولایتى از نماز و روزه و حج و زکات بالاتر است و نتیجه اش حکومت اسلامى است که از ولایت حضرت على علیه السلام در غدیر خم نشأت گرفته است.[35]

غدیر؛ اکمال دین نبوی ؛ تجلی وحدت شیعه و سنی

هنگامى که روز عید غدیر، که روز هجدهم ذى الحجّه است، فرا رسید، پیامبر صلى الله علیه و آله فرمود: «هر کسى که من مولاى او هستم، این على (یعنى علىّ بن أبی طالب، نه على دیگر) مولاى اوست» سپس آیه اکمال دین نازل شد.[36]

با تأمل در فراز قرآنی«الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دِینَکُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَیْکُمْ نِعْمَتِی وَ رَضِیتُ لَکُمُ الْإِسْلامَ دِیناً؛ امروز، دین شما را کامل کردم؛ و نعمت خود را بر شما تمام نمودم؛ و اسلام را به عنوان آیین (جاودان) شما پذیرفتم» می توان دریافت در روز با شکوه و پراهمّیّت غدیر، دین مبین اسلام بر اثر حادثه اى که رخ داد کامل گشت و نعمتهاى الهى بر مسلمانان تمام و کامل شد؛شکوه و عظمت روز  غدیر و حادثه اى که در آن اتّفاق افتاده، بقدرى فراوان است که خداوند اسلام را به عنوان آیین همیشگى پذیرفته است.[37]

نباید فراموش نمود  دشمنان اسلام پس از ناکامى در تمام توطئه ها، جنگ ها، سمپاشیها، تفرقه افکنیها، مبارزات و خلاصه بعد از تمام تلاشهایى که براى محو اسلام داشتند، تنها به یک چیز دل بسته بودند و آن این که پیامبر از دنیا برود و پس از ارتحال آن حضرت مخصوصاً با توجّه به این که پسرى ندارد تا جانشین او بشود و تاکنون نیز بطور رسمى جانشینى براى خود تعیین نکرده است، بتوانند به آرزوى خود[38] برسند و ضربه نهایى را بر اسلام وارد کنند. امّا وقتى دیدند آن حضرت در روز هجدهم ذى الحجّه سال دهم هجرت، در صحراى غدیر خم و در بین جمعیّت انبوه و کم نظیر مسلمانان، عالم ترین، قدرتمندترین، آگاه ترین و نیرومندترین فرد جهان اسلام را به جانشینى خود انتخاب کرد، آرزوهاى خویش را باد رفته دیدند و تنها روزنه امید آنها بسته شد و از نابودى اسلام مأیوس شدند.[39]

لذا وقتی نمونه کامل فرد با ایمان و عمل صالح، یعنى على علیه السّلام به جانشینى پیامبر صلّى اللّه علیه و آله نصب شد و به مضمون جمله «الْیَوْمَ یَئِسَ الَّذِینَ کَفَرُوا مِنْ دِینِکُمْ[40]؛ امروز، کافران از (زوال) آیین شما، مأیوس شدند» مسلمانان در آرامش و امنیت نسبى قرار گرفتند و نیز به مضمون«و رضیت لکم الاسلام دینا[41]؛ و اسلام را به عنوان آیین (جاودان) شما پذیرفتم» آیین مورد رضایت پروردگار در میان مسلمانان استقرار یافت.[42]لذا این روز حلقه وحدت بین سنی و شیعه است.[43]

ولایت، محور اتحاد امت اسلامی

بی شک ولایت، اساسى ترین مسأله اسلام است؛[44] زیرا همان طور که از آیات قرآن کریم استفاده می شود، اکمال نعمت و اتمام دین در آن روز، در سایه ولایت تحقّق یافت؛ امروز هم اتمام نعمت، چه نعمتهاى مادّى و چه نعمتهاى معنوى، و اکمال دین، در تمام ابعاد و شاخه هایش، در سایه ولایت است. بدون ولایت، هر چند به ظاهر دین عمل شود و پوسته اعمال و عبادات انجام شود، ولى بى شک به مرحله قبول و پذیرش درگاه الهى نمى رسد؛ بنابراین، اتمام نعمت و اکمال دین در هر عصر و زمانى در سایه تمسّک به ولایت عملى خواهد بود.[45]

حال اگر مى خواهیم دشمنان اسلام، در هر زمان مأیوس و ناامید شوند به ولایت چنگ بزنیم و آن را زنده نگهداریم؛ زیرا همان طور که آن روز، طرح ولایت باعث یأس [46]دشمنان گردید، امروز نیز زنده نگه داشتن و چنگ زدن به آن، باعث ناامیدى منافقان و دشمنان خواهد شد.[47]

امروز باید همه متوجّه امام غائب از نظرها و حاضر در دلها، حضرت حجّة بن الحسن العسکرى ، عجّل الله تعالى فرجه الشّریف، باشیم و بر حول محور او بچرخیم؛ زیرا ولایت آن حضرت بهترین حلقه اتّصال تمام شیعیان با سلیقه هاى مختلف است؛ بنابراین، زنده بودن ولایت، نویدبخش وحدت و اتّحاد و یکپارچگى است و این، آغاز خوشبختى و برق امید رهایى است، همانگونه که اختلاف و پراکندگى منشأ بدبختى و انحطاط مى باشد.[48]

اگر کشورهاى پراکنده اسلامى تنها به همین اصل اساسى عمل مى کردند و دست در دست یکدیگر مى دادند و متّحد و یکپارچه مى شدند، داستان اسفبار فلسطین هر از چند گاهى تکرار نمى شد و آن مسلمانان مظلوم در مقابل چشم جهانیان پرپر نمى گشتند.[49] بنابراین، غدیر عید ولایت و ضامن دوام و بقای اسلام است،[50] و تنها راه یأس و ناامیدی کفّار و غلبۀ بر آنان، تمسّک به ولایت است.[51]

غدیر؛ نماد وحدت و اخوت اسلامی

در صدر اسلام، مسلمانان علاوه بر آن که همه خود را برادر یکدیگر مى دانستند هرکدام با فرد یا افرادى عقد اخوت و پیمان برادرى بستند. این پیمان احترام فوق العاده اى دارد.[52] از جمله طبق روایتى، عقد اخوت میان «پیامبر(صلی الله علیه وآله)» و «على» (علیه السلام) ،میان دانشمندان اسلام مسلّم است.[53]

حال  به سبب عظمت روز «غدیر» و مبارکى و میمنت آن، مناسب است که برادران مؤمن، با یکدیگر در این روز، عقد اخوّت و برادرى بخوانند و پیوند برادرى ، وحدت و همکاری را میان خویش عمیق تر سازند.[54]

آری غدیر براى تحکیم پایه هاى اخوّت اسلامى و اتّحاد صفوف مسلمین در برابر دشمنان اسلام،مولفۀ کلیدی به شمار می­آید.[55]

سخن آخر

در خاتمه باید گفت امت اسلامی باید با حقیقت غدیر آشنا شوند،[56] به ویژه در دنیایى که ظلم و ستم، تبعیض‌ها و بى‌عدالتى‌ها، و انواع مفاسد اخلاق حاکم است، واقعۀ غدیر فرصت بسیار خوبى به همه مسلمانان  مى‌دهد که به زندگى پر رمز و راز و آموزنده امیر مومنان على(علیه السلام) آشناتر شوند و راه بهتر زیستن را بیاموزند.[57]همان آقاى بزرگوارى که حتى براى برادرش با دیگران کمترین امتیازى در برابر قانون الهى قائل نبود و گرفتن پوست جوى از دهان مورچه‌اى را با تمام ثروت‌هاى دنیا برابر نمى‌دانست.[58]

چه خوب است که مسلمانان همگى گرد مشعل غدیر گردآیند و دست اتحاد و وحدت  به هم دهند و در برابر ظالمان و خودکامگانى که آنها را به جان هم مى‌اندازند تا هستى آن‌ها را غارت کنند و فرهنگ فاسد خود را بر آن‌ها تحمیل نمایند، بایستند.[59]

امیدوارم دوستان مولا علی(علیه السلام) از سخنانى که موجب تفرقه است بپرهیزند و در مراسم جشن‌هاى شادى غدیر با اجتناب از رفتارهای وحدت شکن، مسائل اخلاقى را کاملاً رعایت کنند.[60]

 

پژوهش؛ تهیه و تنظیم؛ معاونت تحریریه خبر پایگاه اطلاع رسانی

دفتر حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی makarem.ir


[1] انوار هدایت، مجموعه مباحث اخلاقى ؛ ص581.

[2] اسرار عقب ماندگى شرق ؛ ص44.

[3]بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی در مراسم پیاده روی عید غدیرخم ؛ «کاروان شادی بیعت» از حرم حضرت معصومه(س) تا مسجد مقدس جمکران؛18/6/1396.

[4] برگزیده تفسیر نمونه ؛ ج 1 ؛ ص536.

[5] پیام قرآن ؛ ج 8 ؛ ص40.

[6] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی در مراسم پیاده روی عید غدیرخم ؛ «کاروان شادی بیعت» از حرم حضرت معصومه(س) تا مسجد مقدس جمکران؛18/6/1396.

[7] همان.

[8] کلیات مفاتیح نوین ؛ ص887.

[9] آیات ولایت در قرآن ؛ ص56.

[10] آیات ولایت در قرآن ؛ ص30.

[11]سوره مائده؛ آیه 67.

[12] آیین ما (اصل الشیعة)، ص 154.

[13] «حدیث غدیر از احادیث متواتر است. راویان حدیث، از صحابه و تابعین و محدثان اسلامى، آن را در هر قرنى به صورت متواتر نقل کرده اند. 110 نفر از صحابه، 89 تن از تابعین، و 3500 نفر از علما و محدثان اسلامى آن را نقل کرده اند و در 360 کتاب معروف اسلامى آمده است که شرح آنها در این مختصر نمى گنجد». ر.ک: « کنزالعمّال»؛ ج 2؛ ص 153 - 154 - 213 ،« مستدرک»، ج 3؛ ص 122- 129 ،«مناقب ابن مغازلى»؛ ص 16- 23، «سنن ترمذى»؛ ج 5؛ ص 632، «حلیة الاولیاء»؛ ج 4؛ ص 22؛ ج 5؛ ص 27- 364، «تاریخ الاسلام»؛ ج 2؛ ص 629، «اسنى المطالب»؛ ص 5، «مجمع الزوائد»؛ ج 9؛ ص 103- 108، «الغدیر ما فیض القدیر»؛ ج 6؛ ص 218، «تهذیب التهذیب»؛ ج 7؛ ص 337.

[14] آیین ما (اصل الشیعة)، ص: 154.

[15] آیات ولایت در قرآن ؛ ص30.

[16] دائرة المعارف فقه مقارن ؛ ج 1 ؛ ص521.

[17] همان؛ ص522.

[18] همان.

[19] همان.

[20] همان.

[21] سورۀ مائده؛ آیه 67.

[22] همان؛ آیه 3.

[23] دائرة المعارف فقه مقارن ؛ ج 1 ؛ ص530.

[24] ر.ک: الغدیر، عبقات الانوار، پیام قرآن؛ ج 9 .

[25] دائرة المعارف فقه مقارن ؛ ج 1 ؛ ص530.

[26]  ر. ک: کافى؛ ج 1؛ ص 383.

[27] دائرة المعارف فقه مقارن ؛ ج 1 ؛ ص531.

[28] آیات ولایت در قرآن ؛ ص30.

[29] همان.

[30] دائرة المعارف فقه مقارن ؛ ج 1 ؛ ص523.

[31] همان؛ ص438.

[32]. أنوار الفقاهة؛ کتاب البیع؛ ج 1؛ ص 447.

[33] دائرة المعارف فقه مقارن، ج 1، ص: 439.

[34] آیات ولایت در قرآن ؛ ص30.

[35] همان ؛ ص71.

[36] همان ؛ ص65.

[37] همان ؛ ص54.

[38] همان.

[39] همان؛ ص 57.

[40] سورۀ مائده؛آیۀ3.

[41] همان.

[42] برگزیده تفسیر نمونه ؛ ج 1 ؛ ص492.

[43] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی در مراسم پیاده روی عید غدیرخم ؛ «کاروان شادی بیعت» از حرم حضرت معصومه(س) تا مسجد مقدس جمکران؛18/6/1396.

[44] آیات ولایت در قرآن ؛ ص69.

[45] همان.

[46] همان ؛ ص68.

[47] همان؛ ص 69.

[48] همان.

[49] همان.

[50] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی در مراسم پیاده روی عید غدیرخم ؛ «کاروان شادی بیعت» از حرم حضرت معصومه(س) تا مسجد مقدس جمکران؛18/6/1396.

[51] آیات ولایت در قرآن، ص: 69.

[52] پیام امام امیر المومنین علیه السلام ؛ ج 15 ؛ ص559.

[53] قرآن و آخرین پیامبر : تجزیه و تحلیل مستدل و گسترده اى درباره عظمت و اعجاز قرآن از دریچه هاى گوناگون ؛ ص259.

[54] کلیات مفاتیح نوین ؛ ص895.

[55] وهابیت بر سر دو راهى، ص 139.

[56] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی در مراسم پیاده روی عید غدیرخم ؛ «کاروان شادی بیعت» از حرم حضرت معصومه(س) تا مسجد مقدس جمکران؛18/6/1396.

[57] متن پیام حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی به مناسبت دهه غدیر ؛5/6/1396.

[58] همان.

[59] همان.

[60] همان.

© کلیه حقوق و محتوای این سایت متعلق به تبیان اداره کل تبلیغات استان فارس می باشد .استفاده از مطالب با ذکر منبع و لینک به سایت بلامانع است.
طراحی، پیاده سازی و پشتیبانی توسط اینتک